هجدهمین اجلاس سران «گروه بریکس» در ۲۱ و ۲۲ شهریورماه ۱۴۰۵ در هند برگزار شد. حضور دکتر پزشکیان در این نشست و در بحبوحه جنگ تحمیلی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه کشورمان، یک فرصت مهم برای تقویت جایگاه ایران در نظم چندقطبی، توسعه دیپلماسی اقتصادی و ارائه چهره‏ای قوی، زنده، سازنده و فعال از کشور بود. موفقیت این حضور در گرو هماهنگی درونی، مدیریت انتظارات، تمرکز بر پروژه‏های عملی، تقویت گفتمان‏سازی مثبت و امیدآفرین است. این رویداد را می توان به‏عنوان «پیروزی دیپلماسی توسعه» قلمداد نمود .

گروه بریکس در ۱۶ ژوئن ۲۰۰۹ رسماً تأسیس یافت و ایده شکل‌گیری آن با حضور چهار کشور برزیل، روسیه، هند و چین به سال ۲۰۰۱ میلادی بازمی‌گردد. آفریقای جنوبی نیز در ۲۱ سپتامبر ۲۰۱۰ به عضویت این گروه اضافه شد و پس از آن نام گروه رسماً از «بریک» به «بریکس» تغییر یافت.

نام این سازمان برگرفته از حرف اول نام کشورهای عضو است. با مصوبه اجلاس ۲۴ آگوست سال ۲۰۲۳ سران این گروه و از ابتدای سال ۲۰۲۴ علاوه بر پنج کشوری که اعضای اصلی آن هستند (برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی)، مصوب شد که ۶ کشور ایران، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، مصر، اتیوپی و آرژانتین هم به اعضای اصلی بریکس اضافه شوند.

به دلیل تغییر ریاست جمهوری در آرژانتین، «خاویر میلی» رئیس جمهور جدید این کشور، تحت فشار آمریکا رسماً از این گروه کناره گیری نمود. عربستان نیز ضمن استقبال، اعلام کرد فقط در فرآیند تصمیم گیری این گروه قرار خواهد داشت. در اجلاس شانزدهم در کازان روسیه، اندونزی نیز به عضویت بریکس پذیرفته شد. لذا اعضای گروه بریکس هم اکنون ۱۰ کشور برزیل، روسیه، هند، چین، آفریقای جنوبی، ایران، مصر، اتیوپی، اندونزی و امارات می باشند.

در حال حاضر ۴۰ کشور جدید نیز بعنوان شریک، متقاضی عضویت، علاقمند به عضویت و خواهان عضویت دائم در این گروه می باشند که از جمله آنها می‌توان به تایلند، مالزی، ترکیه، کویت، جمهوری آذربایجان، بحرین، سنگال، بنگلادش، مراکش، بلاروس، قزاقستان، کوبا، بولیوی، نیجریه، ونزوئلا، ویتنام، الجزایر، فلسطین، هندوراس و مکزیک اشاره کرد. از این کشورها با عنوان «بریکس پلاس» یاد می‌شود. پیشنهاد ایجاد «گروه بریکس پلاس» و افزایش اعضای «گروه بریکس» نخستین بار در اجلاس سران این گروه در چین در سال ۲۰۲۲ توسط شی جین پینگ رئیس جمهور چین مطرح شد.

گروه بریکس نمادی از «رژیم‌سازی و ساختارسازی جدید اقتصادی در صحنه بین‌المللی» به شمار می آید که توسط قدرت‌های درحال ظهور، عمدتاً با اهداف و رویکردهای اقتصادی شکل گرفته و رو به پیشرفت است. در حال حاضر نیمی از جمعیت جهان، ۳۸ درصد مساحت کره زمین، ۳۰ درصد صادرات کالا، ۴۰ درصد تولید ناخالص جهانی، و ۴۳ درصد تولید نفت جهان به اعضای اصلی بریکس تعلق دارد و این گروه دارای منابع وافر قدرت بالقوه و بالفعل اقتصادی و سیاسی حائز اهمیت است. 

مهم‌ترین شاخصه درگروه بریکس، کارکردهای اقتصادی، مالی و پولی و همچنین گسترۀ فرامنطقه‌ای و جهانی‌بودن اعضاء و اثرگذاری آن است؛ لذا این گروه، معروف به «گروه قدرت‌های اقتصادی نوظهور» است.اهداف تشکیل گروه بریکس عبارتند از: بهبود نظام پولی و بانکی جهانی با تمرکز بر راه‌اندازی بانک مستقل و فراگیر و صندوق ارزهای ملی و نظام پرداخت بریکس در برابر بانک جهانی، صندوق بین‌المللی پول، نظام پرداخت سوئیفت و سایر نهادهای اقتصادی غربی.

هم اکنون ایده تشکیل پول واحد در این گروه با نام «بریک» یکی از گزینه‌های مطرح است. حضور نمایندگان همه قاره‌ها، نکته اصلی تشکیل بریکس است.چین قدرت آسیا، هند قدرت اقتصادی نوظهور، برزیل قدرت آمریکای لاتین، آفریقای جنوبی قدرت اقتصادی آفریقا و روسیه قدرت اوراسیایی. در این چارچوب به ایران نیز به عنوان قدرت برتر منطقه ای غرب آسیا و اندونزی هم بعنوان کشور پرجمعیت و اقتصاد بزرگ در جنوب شرقی آسیا نگاه می شود؛ امارات از اعضای اقتصادی ثروتمند در حوزه آسیا و مصر و اتیوپی نیز نمایندگان نوظهور قاره آفریقا می باشند. 

کمک به توسعه متوازن و گسترش منافع مشترک اقتصادهای نوظهور و کشورهای در حال توسعه و همچنین تلاش برای ساخت جهانی هماهنگ با صلحی پایدار و رفاه مشترک و نیز نفی یکجانبه‌گرایی و تلاش برای تحقق جهانی منصفانه‌تر، از اصول مشترک همکاری گروه بریکس است. هرچند بریکس اهداف اقتصادی را دنبال می‌کند، اما غرب به رویکردهای سیاسی ضدهژمون و تجدیدنظرطلبانه آن واقف است.

کاهش وابستگی به آمریکا با بهره‌گیری از ظرفیت‌های کشورهای درحال توسعه و تغییر نظام ناعادلانه جهانی و تاثیرگذاری بر تعاملات اقتصادی جهانی به‌ویژه در حوزه‌های مورد مناقشه و امنیت بین‌الملل؛ مخالفت با تسلط غرب بر نهادها و ساختارهای اقتصادی بین‌المللی؛ مخالفت جدی با نظام تک‌قطبی و ترویج نگاه چندقطبی؛ ایجاد یک فضای تنفسی جدید برای کشورهای عضو در عرصه‌های مختلف به ویژه حوزه اقتصاد، تجارت، بازرگانی و به ویژه حوزه های پولی و بانکی؛ امکان حل‌ مسئله مبادلات پولی، مالی و بانکی ایران با اقصی نقاط دنیا و تجارت بر پایه ارزهای ملی و با کمرنگ نمودن نقش دلار و یورو؛ عضویت در حوزه پول واحد و ارز مشترک بریکس با نام «بریک» که نام و پرچم کشورمان نیز بر آن نقش بسته است؛ عضویت و اخذ سهام بانک توسعه نوین بریکس؛ عضویت و اخذ سهام صندوق اندوخته بریکس؛ عضویت در سیستم مبادلات مالی این گروه تحت عنوان «بریکس.پی»؛ وجود ظرفیت تجاری بالا در گروه بریکس (۲۸ تریلیون دلار)؛ ظرفیت‌ها و توان قابل ‌ملاحظه علمی و فناوری کشورهای گروه بریکس و فراهم‌شدن امکان افزایش توان علمی و فناوری کشورمان؛ عبور از تحریم‌ها و دورزدن موانع تحریمی موجود؛ رفع نیازمندی‌های صنعتی و فناوری ایران و خلق فضای تبادل و عرضه دستاوردها در این حوزه‌؛ ایفای نقش مؤثرتر به‌عنوان یک ضلع قوی انرژی؛ بهره‌گیری از همراهی‌های سیاسی، امنیتی و دفاعی کشورهایی که با ما همکاری‌های خوب اقتصادی، تجاری و بازرگانی خواهند داشت، از جمله فرصت‌های حضور ایران در گروه بریکس به شمار می روند.

اجلاسیه های جهانی، ازجمله بریکس که ترکیبی از قدرت های بزرگ و نوظهور از چند قاره بزرگ دارد، محمل بسیار مطلوب و مناسبی برای نمایش موضع ایران در قبال جنگ های تحمیلی علیه کشورمان است که ضمن قدردانی از بیانیه گروه بریکس در محکومیت تهاجم نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران، بایستی استفاده لازم و بهینه را در همه ابعاد، به ویژه حوزه اقتصادی و مالی از آن ببریم.